ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ

Άρθρα

Ο κύριος Λεονάρδος στην Καστανιά-Το τελευταίον της ζωής του ταξίδιον

Το κείμενο που ακολουθεί είναι ένα είδος οδοιπορικού στο κινηματογραφικό τοπίο των αρχών του 20 αιώνα στην Ελλάδα. Προσπαθεί να καταγράψει την πρώτη φορά που οι άνθρωποι είδαν κινηματογράφο σε...

Χειρόγραφα από αρχείο Τζωρτζάκη

1) Ναΐσκος τα "εισόδια της θεοτόκου" εντός σπηλαίου επί απορρώγος βράχου του ταύγέτου κειμένου και προς βορράν αποβλέποντος το στόμιον του σπηλαίου φράσσεται δια τοιχοδομής κοινής επί της οποίας υπάρχει...

Φουσκί: είναι βέβαια το κοπρόχωμα που χρησιμοποιείται για τη λίπανση των χωραφιών. Πρόκειται για την αρχαία λέξη φύσκη και φυσκίον κοινώς φούσκα το στομάχι ή το παχύ έντερο και το φουσκί είναι το περιεχόμενο της φύσκης που αποβάλλεται. Φύσκη ή φύσκων είναι ο παχύς στην γαστέρα, ο κοιλαράς, ο φούσκας. Ίσως από την φύσκη προέρχεται η φράση «είμαι φύσκα, έχω φάει πολύ, δεν χωράει άλλο».

Τη φούσκα την παραγέμιζαν με κοπανιστό κρέας και μυρωδικά και έφτιαχναν λουκάνικα ή μπομπάρι. Επίσης την χρησιμοποιούσαν για να φτιάχνουν δυναμωτικά ροφήματα. Γράφει ο Μέρσιους στο λήμμα φύσκη: « ει δε πάνυ καματούμενος έλθη από θήρας, φούσκαν μετά γλήχωνος συμμίξας ράνε εις το στόμα αυτού. Φούσκα δε εστιν όξος και ύδωρ θερμόν και ωά δύο». Σε μετάφραση «εάν γυρίσει κάποιος από το κυνήγι πολύ κουρασμένος ανακάτεψε φούσκα με φλησκούνι και ράντισε το στόμα του. Φούσκα είναι, ξύδι και ζεστό νερό και δύο αυγά». Φουσκολόγοι στη Γραικοβαρβαρική γλώσσα ήσαν οι κατήγοροι, οι καταλαλητάδες, οι κακολόγοι.

 

Θεριακλής: σύμφωνα με μεγάλο σύγχρονο λεξικό είναι το πρόσωπο που επιδίδεται με πάθος σε κάτι (κυρίως στο κάπνισμα και την καφεποσία), ετυμολογείται δε από την τούρκικη λέξη <tiryak < περσ. tiryak= όπιον. Ίσως όμως να πρόκειται για αντιδάνειο, γιατί σύμφωνα με το λεξικό Etymologicum Graecum, θηρίκλειον είναι "είδος ποτηρίου από του ποιήσαντος αυτό Θηρικλέους". Ο Θηρικλής ήταν περίφημος Κορίνθιος αγγειοπλάστης (κεραμεύς). Από το όνομά του σχηματίστηκε το επίθετο θηρίκλειος -εια, -ειον, το οποίο έχει τη σημασία του μεγάλου. Υπάρχουν (κατά το Liddell-Scott) σχετικές αναφορές από κωμικούς ποιητές, όπως ο Εύβουλος, ο Άλεξις, ο Αριστοφών, ο Μένανδρος και ο Διώξιππος, π.χ. θηρίκλειος είναι ο κύλικας, ο κρατήρας, θηρίκλειον ήταν "μέγα και ευρύ ποτήριον φέρον το επίθετο". Μάλλον αυτός που έπινε σε θηρίκλειο ποτήρι, λεγόταν θεριακλής. Η έννοια του μεγάλου έχει διασωθεί στη λέξη μεγαθήριο η οποία αποδίδεται σε προϊστορικό γιγάντιο θηλαστικό ή σε κατασκεύασμα υπερβολικά μεγάλο με γιγάντιες διαστάσεις. Στην καθομιλούμενη το θηρίο λέγεται και θερίο, από όπου παράγεται το ρήμα θεριεύω με την έννοια όχι μόνο αγριεύω αλλά και μεγαλώνω ραγδαία π.χ. η φωτιά θεριεύει, ο βάτος θέριεψε κ.ά.

 

Τσατίζω και τσαντίζω: εκνευρίζω κάποιον, τον κάνω να θυμώσει.

Την ακριβή έννοια του όρου νομίζω πως την ανακάλυψα σε λαογραφική εργασία από το Παραλίμνι της Αμμοχώστου, όπου γράφει: "Τσιαττίσματα είδος τραγουδιού από τα πολλά είδη της Κύπρου. Από το κυπριακό ρήμα τσιαττώ= συναγωνίζομαι μετά τινος. Τα τσιαττιστά τραγούδια λέγονται μεταξύ δύο ανδρών οι οποίοι απαντούν ο ένας στον άλλον με στίχους τους οποίους σκέφτονται την ίδια στιγμή. Δεν μπορεί δηλαδή να το έχει προετοιμάσει γιατί είναι υποχρεωμένος να απαντήσει στον αντίπαλο, ανάλογα με το θέμα. Συνήθως σατιρίζονται μεταξύ τους οι τσιαττισταί με τη συνοδεία βιολιού ή λαγούτου. Στο πέρας του τσιαττίσματος ειδική επιτροπή απονέμει το βραβείο. Τα τσιαττίσματα γίνονται σε εορτάσιμες μέρες. Το τσιάττισμα λήγει τη στιγμή που ο ένας αδυνατεί να απαντήσει στον αντίπαλο με στίχους σατιρικούς οι οποίοι κρύβουν μέσα τους αλήθεια".

Η κυπριακή σατιρική εφημερίδα "Ραγιάς" αναφερόμενη σε εκδηλώσεις στην Κερύνεια γράφει: "Στο πρόγραμμα της βραδιάς σημειώνεται η λέξη "τσιαττίσματα" και πιο κάτω τραγούδια δίστιχα. Είναι τώρα η σειρά του ποιητικού διαγωνισμού όπου θα λάβουν μέρος οι αυτοσχέδιοι "ποιητάρηδες" των βουνών και των κάμπων της Κύπρου με το έμφυτο μέσα τους και αυθόρμητο στιχουργικό δαιμόνιο. Τα τσιαττίσματα είναι μια έμμετρη αυτοσχέδια λογομαχία γεμάτη έξυπνα πειράγματα που με πεισματική διάθεση γίνεται ανάμεσα σε δύο ποιητάρηδες". Από το βιβλίο "Η κατεχόμενη γη μας" Υπουργείο Παιδείας Λευκωσία 1993, σελ. 39.

Ο Ελευθερουδάκης στο λήμμα ποιητάρηδες γράφει: "Ποιητάρηδες, λαϊκοί στιχουργοί που συνθέτουν σε καθαρή κυπριακή διάλεκτο διάφορα ποιήματα που τα απαγγέλλουν σε γιορτές και πανηγύρια. Τα ποιήματα αυτά έχουν τα χαρακτηριστικά του αρχαίου κώμου ή της ραψωδίας και ενίοτε ίχνη από τον ακριτικό κύκλο. Οι ποιητάρηδες διακρίνονται από τη θαυμαστή ευκολία τους να αυτοσχεδιάζουν και επιδεικνύουν την ιδιάζουσα τέχνη τους στα πανηγύρια κατά το κοινώς λεγόμενο τσάτισμα κατά το οποίο διεξάγονται ποιητικοί διαξιφισμοί σε σπινθηροβόλα τετράστιχα μεταξύ των διαγωνιζομένων ποιητάρηδων". Αναφορά στα τσιαττίσματα γίνεται και στο βιβλίο της Αθηνάς Ταρσούλη "Κύπρος" τομ. Α΄.

Και ποιος δεν τσαντίζεται, όταν αδυνατεί να απαντήσει σε πειράγματα εναντίον του που εμπεριέχουν δόση αλήθειας;

Στην αρχαία ελληνική υπάρχει το ρήμα χιάζω και η λέξη χίασμα που δηλώνει δυο γραμμές διαγώνιες που τέμνονται όπως στο γράμμα Χ, αλλά και τα χιάσματα που είναι τα διασταυρούμενα ξύλα. Με δεδομένο πως στην κυπριακή διάλεκτο το κε, κι προφέρονται tche, tchi, και το χε, χι προφέρεται che, shi, είναι πιθανόν τα τσατίσματα να συγγενεύουν με τα χιάσματα, εφόσον και σημασιολογικά είναι κοντά.

Οφείλω να καταγράψω πως στα σύγχρονα λεξικά, η λ. τσατίζω ετυμολογείται από την τούρκικη λ. Ḉatismak = συγκρούομαι.

 

ΕΥΡΩΠΑΪΚΑ ΘΕΜΑΤΑ

ΠΡΩΤΟΣΕΛΙΔΑ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ TV

ΣΤΙΣ ΣΕΛΙΔΕΣ ΤΟΥ "Π"

Τεράστια προβολή του χωριού. Το Master-chef στο Καστόρι

Τεράστια ήταν η διαφήμιση του χωριού μας μέσω της προβολής του τελευταίου επεισοδίου της σειράς master-shef που είχε γυριστεί στη Γέφυρα. Μέχρι την ώρα που γρόφονται αυτές οι γραμμές (Πέμπτη...

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ

Ο ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΚΑΣΤΟΡΕΙΟΥ «ΠΟΛΥΔΕΥΚΗΣ» ιδρύθηκε  με την Απόφαση 46/2008 του Μονομελούς Πρωτοδικείου Σπάρτης και εγγράφηκε στο δημόσιο βιβλίο σωματείων ο Πολιτιστικός Σύλλογος Καστορείου ο «Πολυδεύκης».  Σκοποί του συλλόγου είναι η...

ΟΡΟΙ ΧΡΗΣΗΣ

Η χρήση της παρούσας Δικτυακής Πύλης (εφεξής ΔΠ) υπόκειται στους όρους που παρατίθενται στη συνέχεια. Η χρήση της ΔΠ αποτελεί τεκμήριο ότι ο επισκέπτης/ χρήστης έχει μελετήσει, κατανοήσει και αποδεχτεί...

Πρωτόκολλο για ταχεία εκτίμηση της κατάστασης διατήρησης των Παρόχθιων Ζωνών στον…

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ Τμήμα Διαχείρισης Περιβάλλοντος και Φυσικών Πόρων ΕΝΔΙΑΜΕΣΗ ΕΚΘΕΣΗ ΑΝΑΦΟΡΑΣ  Πρωτόκολλο για ταχεία εκτίμηση της κατάστασης διατήρησης των Παρόχθιων Ζωνών στον Ποταμό Ευρώτα Νοέμβριος 2007

Για τον Παναγιώτη Βούλγαρη

Όλοι οι Λογκανικιώτες και Αλευρίτες πρέπει να αισθάνονται υπερήφανοι γατί σήμερα "γεννήθηκε" ένα ταλέντο. Είναι ο Παναγιώτης Βούλγαρης με καταγωγή από τα δύο αυτά χωριά. Ο Πατέρας του, Βασίλης Βούλγαρης...

Πασαγιάννης Σπήλιος

Γεννήθηκε το 1874 στο Καστόρι της Σπάρτης (τότε λεγόταν Καστανιά), όταν ο πατέρας του υπηρετούσε εκεί ειρηνοδίκης, και στη συνέχεια πήγαν στη Σπάρτη, στα Λεβέτσοβα (Κροκεές), στους Μολάους, το Γύθειο...

Λίγα στοιχεία για την απογραφή Grimani

Αναφερόμαστε στην απογραφή του 1700, τη γνωστή και ως απογραφή που φέρει το όνομα του τότε Κυβερνήτη (Προνοητή – Provveditori) στη βενετοκρατούμενη Πελοπόννησο Francesco Grimani. Η απογραφή αυτή έγινε το...

11η ΓΙΟΡΤΗ ΤΗΣ ΜΠΟΥΚΟΥΒΑΛΑΣ 2017

Tο Σάββατο 25 Νοεμβρίου, για ενδέκατη συνεχή χρονιά, έγινε στον Άγιο Μάμα η θεσμοθετημένη Γιορτή της Μπουκουβάλας για την έναρξη της ελαιοκομικής περιόδου. Ο θαυμάσιος καιρός συνετέλεσε στην αθρόα προσέλευση...

ΤΟΠΙΚΑ ΝΕΑ

Πρόσκληση σε Τακτική Συνεδρίαση των μελών του Δ.Σ. του Δήμου

Καλείστε σε τακτική δημόσια συνεδρίαση που θα γίνει στο Δημοτικό Κατάστημα (Δημαρχιακό Μέγαρο - Κεντρική Πλατεία Σπάρτης - αίθουσα συνεδριάσεων) την 27-06-2018 ημέρα Τετάρτη και ώρα 18:00 για συζήτηση και...

Παιδικοί σταθμοί -ΚΔΑΠ Δήμου Σπάρτης 2018 – 2019 : Ξεκίνησαν οι αιτήσεις…

Ο Δήμος Σπάρτης ανακοινώνει ότι συμμετέχει στο πρόγραμμα «Εναρμόνιση Οικογενειακής και Επαγγελματικής Ζωής» και για την περίοδο 2018-2019. Στη δράση αυτή εντάσσονται οι Δημοτικοί Παιδικοί Σταθμοί (Σπάρτης και Ξηροκαμπίου) και...

Θεράπνεια 2018- 4η γιορτή παραδοσιακών χορών «Συνεργασία για τον Πολιτισμό και την…

Τη Δευτέρα 25 Ιουνίου 2018, στις 9 μ.μ. στο προαύλιο του Δημοτικού Σχολείου Γκοριτσάς θα γιορτάσουμε για 4η συνεχή χρονιά τη Γιορτή παραδοσιακών χορών «Συνεργασία για τον Πολιτισμό και την...

Πρόσκληση σε Τακτική Συνεδρίαση (Κληροδότημα Δ. Σπυροπούλου)

Καλούνται τα μέλη της Οικονομικής Διαχειριστικής Επιτροπής σε τακτική συνεδρίαση που θα γίνει στο Δημοτικό κατάστημα (Δημαρχιακό Μέγαρο-Κεντρική Πλατεία Σπάρτης-αίθουσα συνεδριάσεων) την 19 η Ιουνίου 2018, ημέρα Τρίτη και ώρα...

4ο Μουσικοχορευτικό οδοιπορικό στην Κοκκινόρραχη

Την Κυριακή 17 Ιουνίου, στις 08.00μ.μ., διοργανώνεται στο προαύλιο του Δημ. Σχολείου Κοκκινόρραχης το 4ο Μουσικοχορευτικό οδοιπορικό, με τραγούδια και χορούς Μακεδονίας, ανατολικής Ρωμυλίας και Πόντου.

Έκδοση ψηφίσματος για τον θάνατο του μεγάλου δωρητή Παύλου Γιαννακόπουλου

Το Δημοτικό Συμβούλιο του Δήμου Σπάρτης  σήμερα,  ημέρα  Δευτέρα 11 Ιουνίου 2018,  κατά την τακτική του συνεδρίαση, μετά το  άγγελμα του θανάτου του μεγάλου δωρητή του Δήμου Σπάρτης και ιδιαίτερα...

Προκήρυξη δημοπρασίας για Κέντρο ΚΔΑΥ, Σταθμό ΣΜΑ και Μονάδα ΜΜΔ-Κ

Ο Δήμος Σπάρτης προκηρύσσει φανερή, προφορική και μειοδοτική δημοπρασία, για την αγορά εκτάσεως/σεων προκειμένου να εγκατασταθούν: α) Κέντρο Διαλογής Ανακυκλώσιμων Υλικών (ΚΔΑΥ) β) Σταθμός Μεταφόρτωσης Αποβλήτων (ΣΜΑ) και γ) Μονάδα...

Πολιτιστικό καλοκαίρι 2018 - πρόγραμμα εκδηλώσεων Ιουνίου

Tο Νομικό Πρόσωπο Πολιτισμού & Περιβάλλοντος Δήμου  Σπάρτης ξεκινάει το καλοκαιρινό του πρόγραμμα και εύχεται  σε όλους καλό καλοκαίρι!